BİLGİ BANKASI
Sitemizin bu kısmı bir nevi link bankası olarak kullanılacaktır.Gerek Mekatronik , gerekse Makina sektörü ile ilgili eğitim dökümanları,bilgiler,sunular............ burada toplanacaktır.
KESME KALIPLARI
Kesme kalıpları malzemeyi makaslama yolu ile keser. Kesme kenarları malzemeyi bir taraftan, bir tarafa ayırarak hareket eder.
Bir kesme kalıbının tasarımı, üretilecek parça için gerekli hassasiyete, kesilecek parça adedi ve aynı zamanda kesilecek malzemeye de bağlıdır. Yandaki şekilde bir kesme kalıp düzeneği görülmektedir. Kesme işleminde levha kalınlığının sadece üçte biri kesilir. Geri kalan kalınlık çekme gerilmeleri yüzünden kendiliğinden kırılır. Kesme ağızları arasındaki aralığa olduğu gibi levha kalınlığına, çelik cinsine ve mukavemetine bağlı olarak (kesme işlemi sonunda) bir çapak oluşur. Bu çapak, çapak alma veya yeniden işleme ile giderilir.
Hassas kesme kalıplarında daha hassas şekilde kesilmiş parçalar elde edilir. Kesici zımba ve kalıp arasındaki açıklıktan dolayı hassas kesme kalıplarında çok sağlam kılavuzlara ihtiyaç vardır.
Kesme sırasında, kesme açıklığında çekme gerilmeleri oluşturulacak kalıp tasarımlarından her zaman kaçınılmalıdır. Hassas kesme kalıp parçaları dik açılı, düz kesme kenarlarına sahiptir ve çok iyi yüzey düzgünlüğü verir.
KESME BOŞLUĞU
Kesilecek parçanın yığılmasını önlemek ve kesme sırasında sürtünmeyi düşük tutmak için sabit ağız, hareketli ağzın (zımbanın) yüzeyinden daha geniştir. Plaka ve zımba kesme boşluğu olarak bilinir. Büyüklüğü levhanın cinsi ve kalınlığına bağlıdır. Kesme boşluğu daraldıkça kesilen yüzey daha düzgün olur. Bununla birlikte çok küçük bir kesme boşluğu bırakılırsa, artan sürtünme ve yığılmadan dolayı kesme için gerekli güç artar. Bu durum kesici kenarların erken aşınmasına veya kenarlarında ufak atmalara sebep olur. Çok geniş bir kesme boşluğu da faydalı değildir. Çünkü kesilecek malzeme yüksek gerilmelere yol açarak baskı plakasını zorlar ve kesici plakanın (sabit ağız) kırılmasına yol açabilir.
MAKAS BIÇAKLARI
Makas ile kesme, uzun kesitleri veya profilleri kesen süreksiz kesme ve döner makaslar veya merdaneli kesiciler ile yapılan sürekli kesme olarak, iki şekilde uygulanır. İki karşılıklı kesici malzeme kenarı vasıtası ile metalik veya metalik olmayan malzemelerin hızla ayrılmasına dayanan talaşsız bir şekillendirme yöntemidir. Kesilen malzemenin sıcaklığına bağlı olarak makasla kesme soğuk olarak 200°C ye kadar, sıcak olarak 600°C üstüne kadar yapılır. İki işlemin arasındaki sıcaklıklarda yapılan kesme işlemleri de yarı sıcak kesme olarak bilinir.
Kesme bıçaklarının kenarlarının kırılmadan durabilmesi sıcaklığa, kalınlığa, mukavemete ve kesilecek malzeme cinsine bağlıdır.
Kesme bıçaklarının en yüksek çalışma ömrünü sağlayabilmek için, farklı analizlerdeki takım çelikleri özelliklerine göre kullanılır. Kesme bıçaklarında çok gerekli olan iki şey yüksek aşınma dayanımı ve yeterli tokluktur.
Tavsiye edilen sertlik değeri kesilecek malzemeye, makasın şekline ve kesme şartlarına bağımlıdır.
Kesme açıklığı ve kesme açısı, kesme düzlemini, kesme kuvvetinin büyüklüğünü ve sonuç olarak ta bıçak kenarını zorlayan gerilmeyen etki eder.
Kesme kenarının sürekli yüksek baskı kuvvetinden dolayı, kesilen malzeme kesme işleminin sonuna doğru sertleşir ve bıçak ağzının dökülmesine veya çatlamasına yol açabilir. Bu durum, gerilim giderme yapılarak önlenebilir
MALZEMEYE GÖRE KILAVUZ SEÇİMİ
•Uzun talaş veren malzemelerde (çelik, alüminyum, pirinç) MAVİ TİP – PARLAK
•Uzun talaş veren ve sıvanan malzemelerde (imalat çeliği, sementasyon çeliği) MAVİ TİP–BUHAR MENEVİŞLİ veya TiN kaplı
•Döküm malzemelerde (dökme demir, GG10/GG25/GG30/GG45) BEYAZ TİP
•Uzun talaşlı ve yumuşak malzemelerde (Al – alaşımları, düşük karbonlu çelik) SARI TİP
•Uzun talaşlı sert malzemelerde (Ni-Ni alaşımları, paslanmaz çelik, çelik döküm) YEŞİL TİP
•Çok sert malzemelerde (alaşım imalat çeliği, takım çelikleri, Ti alaşımları, HSS ve dövme çelik) KIRMIZI TİP
Not: Açık delikte, A (uzun ağızlama boyu) veya B tipi (eğik ağız bilemeli) kılavuzlar kullanılırken; kör delikler helise / kanallı C tipi kılavuzlar ile işlenir. Yanlış kullanım kör delikte talaş sıkışmasına ve kılavuzun kırılmasına neden olur.
KILAVUZ İLE VİDA ÇEKMEDE KARŞILAŞILAN SORUNLAR, NEDENLERİ VE ÇÖZÜMLERİ
1.Kılavuz Kırılıyor
a)Kılavuz çekilecek delik küçük delinmiş
b)Kılavuz ekseni ile delik ekseni birbirini karşılamıyor.
c)Kılavuz körlenmiş
d)Kılavuz yanlış bilenmiş
e)Talaş açısı işlenen malzemeye uygun değil
f)Kesme hızı uygun değil
g)Talaş sıkışması var, kılavuz tipi uygun değil
h)Kılavuz alnı, delik dibine değdiği halde (kör delik) ilerlemeye devam ediyor.
2.Kılavuz Çekilerek Açılan Vidanın Yüzey Kalitesinin Kötü (Pürüzlü) Olması
a)Kılavuzun talaş açısı uygun değil
b)Kılavuz kötü bilenmiş veya körlenmiş
c)Kılavuz çekilen deliğin çapı küçük delinmiş
d)Kesme sıvısı yanlış veya yetersiz
e)Kılavuzun dişleri kırık
f)Kılavuz veya iş parçası (rijit) uygun bağlı değil
g)İşlenen malzeme çok sert veya yapı hataları var
3.Vida Ölçüsünün Mastardan Büyük Çıkması
a)Kılavuz salgılı
b)Kılavuzun kesme hızı yüksek
c)Talaş açısı yanlış seçilmiş
d)Kılavuzun ağızlama kısmında taksimat hatası var
e)Kılavuza uygulanan basınç fazla
f)Kılavuz çekme tertibatı uygun değil veya boşluklu
g)Kılavuz kanallarında talaş sıkışıyor ve sarıyor
h)Kesme sıvısı uygun değil veya yetersiz
i)Kılavuzun yan çap ölçüsü büyük
4.Kılavuzun Çabuk Körlenmesi
a)Yüzey işlemi görmüş kılavuz kullan (buhar menevişi, nitrasyon veya TiN kaplama)
b)Ağızlama boyunu arttır
c)Kesme hızını düşür
d)Kılavuz ekseni ile delik ekseni aynı değil
e)Kesme yağının basıncını arttır veya kesme yağını değiştir
f)Talaş açısını değiştir
5.Kılavuz Yüzeyine Talaş Sıvanması
a)Delik çapını genişlet
b)Talaş açısını değiştir
c)Kesme sıvısının basıncını arttır veya değiştir
d)Yüzey işlemi görmüş kılavuz kullan
Metaller üzerinde aletler (eğe, matkap ucu, kılavuz, rayba vb.) ve makineler (torna, freze, vargel, taşlama vb.) yardımıyla talaş kaldırarak onları istenilen şekil ve ölçülere getirmeye tesviyecilik denir.
Tesviyecilikte, alet, makine ve takımların kullanılması teknolojik kurallara uygun çalışmayı gerektirir. Tesviyeci, torna, freze, matkap, taşlama, vargel, planya gibi tezgahlarda iyi çalışabilmeli, eğe, rayba, pafta-kılavuz, raspa vb. temel el aletlerini ustalıkla kullanabilmelidir.
Tesviyeci,yaptığı işten iyi sonuç alabilmesi için,mesleği ile ilgili ölçü ve kontrol aletlerini tanımalı,doğru olarak kullanmalı ve bakımını yapmasını bilmelidir.
Tesviyeci malzeme bilgisine sahip olmalı, malzemenin özelliklerini malzemeler üzerine yapılacak işlemleri, malzeme seçiminde alınacak faktörleri bilip uygulamalıdır.Tesviyecinin, mesleği ile ilgili imalat yöntemlerini uygulamakta işlem sırasını belirlemede iş kalıplarını tasarlamada ve özel aletleri kullanmada geniş bilgiye sahip olması gerekir.
Tesviyeci çok iyi teknik resim bilgisine sahip olmalı, iş parçasına imalat resmindeki ölçü ve toleranslar dahilinde işleyebilmeli, yapabilmelidir.Aynı zamanda teknik resime dayalı iş yapmayı alışkanlık haline getirmelidir. Tesviyeci çalıştığı atölyede bulunan tezgahları tanımalı, gerektiğinde onarımlarını yapabilmelidir.
Tesviyeci Tezgahının Özellikleri :
Üzerine mengeneler bağlanan sağlam yapılı ağır bir masadır. Üst kısmı 6-8 cm kalınlığında gürgen, meşe, v.b. sert ağaçtan tabla şeklinde yapılmıştır. Tesviyeci tezgahının ayakları ağaçtan veya fonttan yapılır. çalışırken tezgahın yerinden oynamaması için önlem alınmalıdır. Tezgah yükseklikleri 80-85 cm civarındadır. Tezgahlar atölyenin durumuna göre ya yan duvar boylarına, pencere önlerine ya da arka arkaya bağlanarak atölyenin ortasına gruplar halinde yerleştirilir.
İki mengene bağlamak üzere yapılmış bir tesviyeci tezgahının boyu yaklaşık olarak 2,5 m eni ise 70 cm’ dir. Her tezgahın iki ayağı arasına raf, çekmece veya dolap konur.
Tesviyeci Tezgahları:
Parçaların çoğu makinelerde, bir kısmı da elde işlenir. Gerek makineler, gerekse el işçiliğinde kullanılan tezgahlar, işin gerektirdiği şekle göre, atölye içerisinde tertiplenerek yerleştirilir. Parçaların işlenmesinde kullanılan makinelere genel olarak iş tezgahları denir.
Torna, matkap, vargel, planya, freze, taşlama ve yatay delik tezgahları genellikle iş tezgahları olarak kabul edilir. Revolver torna, oluk açma, dişli çark açma cihazları v.b. gibi tezgahlara da özel imalat tezgahları denir.
EĞELEME
Eğeleme işlemi bir parçaya şekil vermek için yapılan yontma işlemidir.
Parçalara uygulanacak eğeleme işlemleri ile, kaba işlenmiş, ince işlenmiş, çok ince işlenmiş v.b. yüzeyler elde edilebilir. Bunu sağlamak için kaba, ince veya çok ince bir eğe seçmek gerekir.
Eğe Çeşitleri :
Sivri uçlu yassı eğe : Kesiti dikdörtgen biçiminde olup hafif bir koniklikle uca doğru daralır ve incelir.
Küt uçlu yassı eğe : Bu eğenin kenarları paralel ve yüzeyleri hafif dışbükeydir. Kalem izlerini yok etmek ve yüzeyleri ölçüsüne çok yakın getirmek için gayet iyi bir eğedir.
Yarım yuvarlak eğe : Çok kullanılan eğelerden biridir. Her boyda ve her diş yapısında olanları vardır.
Kılıç eğe : Az kullanılan bir eğe çeşididir.
Üç köşe eğe : Üç yüzeyi de çift sıra dişlenmiş, kenarları keskin olan eğedir. Özel kılavuz ve havşa matkaplarının yapımında da kullanılır.
Yuvarlak eğe : Yuvarlak delikleri büyütmek ve yuvarlak köşeleri işlemek için kullanılır. Uç tarafa doğru konikleşir. Küçük boyda olanlarına fare kuyruğu da denir.
Dört köşe eğe : Küçük kare veya dikdörtgen delikleri eğelemek, dar kanalları işlemek v.b. işleri yapmak için kullanılır.
Yarık eğesi : İnce bir eğedir. Çentik ve yarıkların eğelenmesinde, dar kanalların yanlarının işlenmesinde kullanılır.
Bıçak eğesi : İnce kesitlerde ve sırtın düz olmasını gerektirmeyen yerlerde kullanılır.
Hızar eğesi : Tesviye atölyelerinde kullanılan eğelerin hemen hepsi çift sıra dişlidir. Hızar eğeleri ise, yassı eğe biçiminde tek sıra dişli olup en çok kullanılanlarının boyları 10 veya 12 parmaktır. Bu eğe ile torna işlerinde daha iyi yüz elde edilir.
RASPALAMA
Eğelemek, tornalamak, frezelemek ve planyalamak suretiyle elde edilen yüzeyler üzerinde kesici aletlerin bıraktıkları pürüzler ve tabanda sert kısımda kalan yükseklikler bulunur. Bunları alarak yüzeyleri daha düzgün bir hale getirmek için yapılan işleme raspalama denir.
Raspalama, raspa denen keskin kenarlı bir alet ile, daha önce işlenip hazırlanmış işin yüzeyi üzerinden, küçük ve ince talaşlar kaldırmaktır denebilir. Raspalama, yüzey üzerindeki çıkıntıları, kabalıkları kaldırmak suretiyle bir düzgünlük ve yüzey kalitesinde bir üstünlük sağlar.
Bu işlem daha ziyade birbiri üzerinde kayarak hareket edecek olan parçaların birbirine değen yüzeylerinin işlenmesi için yapılır. Bu yüzeyler ne kadar düzgün olursa aşınmaya karşı dayanmaları da o kadar çok olur.
Raspa ve Çeşitleri :
Yüzeyleri işlemek için kullanılan ağzı yassı ve üçgen biçimde raspalama aletlerine “raspa” denir. Düz yüzeyleri raspalamak için düz raspa kullanılır. Kavisli yüzeyleri raspalamak için de üçgen raspa kullanılır. Raspaların eğe kuyruğu gibi sivriltilmiş sonuna sap takılır.
Raspalar; düz, takma ağızlı ve üçgen olmak üzere üçe ayrılır.
Düz Raspalar :
Düz yüzeylerin raspalanması için kullanılırlar. İyi cins alet çeliğinden yapılırlar sulanarak bilenirler. Daha sonra da bunların yağ taşında kılağısı alınır. Raspayı seçerken gövdenin titreşime meydan vermeyecek bir uzunlukta olmasına dikkat edilmelidir.
Takma Ağızlı Raspalar :
Bunlar da düz raspalarda olduğu gibi, düz yüzeylerin raspalanması için kullanılırlar. Takma ağızlı raspalarda, kesici uç değiştirilerek daha kullanışlı hale getirilmesi sağlanmıştır. Çok sert malzemeleri raspalamak için, raspaya küçük plakalar halindeki sert maden uçları kaynatılır.
Üçgen Raspalar :
Kavisli yüzeylerin raspalanması için kullanılırlar. Bu raspalarda, düz raspalarda olduğu gibi iyi cins alet çeliğinden yapılır ve sulanarak bilenirler.
RAYBALAMA
Raybalama, deliği hassas bir yüzey kalitesi ile istenilen ölçüye getirmek için yapılan bir işlemdir. Matkapla delinen delik tam ölçüsünde olmadığı gibi hassas bir iş için yüzeyi de gerekli düzgünlükte elde edilemez. Hassas ve düzgün bir yüzey elde edilmek istenirse önce delik , ölçüsünden biraz küçük olarak delinir sonra tam ölçüsüne getirmek üzere raybalanır.
Rayba Çeşitleri :
Silindirik Raybalar : Bu raybalar silindirik deliklerin raybalanması için kullanılır.
Konik Raybalar : Konik deliklerin raybalanmasında kullanılan bu raybalar, hem kaba hem de ince işleme için, bütün standart ölçüleri vardır.
Ayarlı Raybalar : Raybaların en verimlisi ayarlı olanlarıdır. Ölçüsünün üstünde ve altında yeterli bir aralıkta istenilen çapa göre ayarlanabilir. Bu aranan bir özelliktir.
El Raybaları :
El raybaları özellikle ince işleme ve bitirme raybası olarak kullanıldığından hemen hemen ağızların tam boyunca düz taşlanır. Raybanın deliğe kolay girebilmesi için ucu konik yapılmıştır. Bir boşluk elde etmek için ağızların sırtı boşaltılmıştır. Sapın ucu daha önce delindiği gibi buji kolunun takılması için dört köşe yapılır.
Genişlemeli Raybalar :
Bu raybaların gövdesi genişler. Bunun için iç kısmı konik delinmiş yanları ayartılmıştır. Genişleme, bir ucuna vida, diğer ucuna da anahtar ağzı açılmış konik bir parça ile yapılır. Bu, bir ayarlı rayba olmadığı gibi çap büyütme de söz konusu değildir. Burada amaç standart ölçüdeki delikleri ince işlemekte kullanılan bir raybayı genişlemeli yaparak körlendikçe bileyerek, onun ömrünü uzatmaktır.
KILAVUZ ÇEKME
Deliklere diş açmada kullanılan takım çeliğinden yapılmış ve sertleştirilmiş, üzerinde kesici dişler bulunan aletlere kılavuz denir. Bir kılavuz şu kısımlardan meydana gelmiştir.
Kılavuz ekseni : Kılavuz boyunca merkezden geçen doğrudur.
Pah : Vidalı gövdenin ucundaki konikleştirilmiş kısımdır.
Kesme yüzü : Sırtın ön tarafında, oluğun meydana getirdiği yüzeydir.
Dış merkez : Buna kılavuz ucu da denir ve kılavuzun koni biçimli ucudur. İmalat amacıyla yapılmış olup, daha ziyade küçük kılavuzların vidalı ucunda bulunur.
Oluk : Vida veya dişlerin kesici yüzeylerini elde etmek, kesilen talaşların çıkışını ve yağlamayı sağlamak için açılmış helis veya düz kanallardır.
İç merkez : Punta merkezi de denir. İmalat için kılavuzun alnına açılmış punta deliğidir.
Uç çap : Pah kırılmış kısmın ön ucundaki çaptır.
Kare : Kılavuz sapının köşeli ucudur.
Kılavuzla vida açmak makine işlerinde çok yapılan bir işlemdir. Kılavuzla mümkün olan en iyi kalitede diş açmak asıl amaçtır. Bununla birlikte talaşın dışarı atılması, kesici kenarların yağlanması, hız ve ilerleme arasındaki bağıntının kılavuz adımına göre tespiti gibi sorunlar kılavuz çekmeyi en zor tesviyecilik işlemlerinden biri haline getirmiştir.
Böyle olmasına karşın dişi vida çekmede dikkat edilecek en önemli hususlar kılavuzun tipi, kesme sıvılarının seçilmesi ve nihayet tesviyecinin kendi becerisidir. Kılavuzlar kolay kesmeli ve dişleri aynı ölçüde vidalar açmalıdır. Kılavuzlar hiçbir zaman deliğin içine doğru zorlanmamalıdır.
TORNALAMA
Parçaya kesici alet yönünde bir hareket vererek talaş kaldırmaya tornalamak, bu işlemleri yapan tezgahlara da torna tezgahları denir.
Tornada genellikle eksenel hareketle dış iç kısımlarda silindirik ve konik yüzeyler işlenir. Ayrıca çeşitli profillerde vida açma, matkapla delik delme, kılavuz salma, işlemlerinin yanında taşlama, frezeleme, profil tornalama, yay sarma, demir, çelik, ağaç, plastik alaşımlar ve yumuşak gereçlere istenilen şekil ve biçim verme işlemleri uygulanabilir.
Endüstrinin gelişmesine paralel olarak ilk ilkel torna tezgahlarından günümüz teknolojisi hidrolik kumandalı ve nümerik kontrollü takım tezgahlarını geliştirmiştir.
TORNA ÇEŞİTLERİ
1. Saatçi Tornası
2. Masa Tornası
3. Üniversal Torna Tezgahı
4. Hidrolik Kumandalı Torna Tezgahları
5. Elektronik Kontrollü Torna Tezgahları
6. Özel Torna Tezgahları
· Rovelver Torna Tezgahları
· Otomatik Torna Tezgahları
· Düşey Torna Tezgahı
· Hava Tezgahı
· Kopya Tezgahı
· Sırt alma Tezgahı
· Kam Tezgahı
· Üretim tipi Tezgahı
1. Saatçi Tornası :
Genellikle dişli çark tertibatları yoktur. Dönen bir ayna ve bir kalemlikten ibarettir. Oldukça küçük yapılı ve basit bir torna tezgahıdır. Mikro teknoloji dediğimiz saat parçaları ve benzeri eşyaların yapımında kullanılır.
2. Masa Tornaları :
Küçük yapılı olup, masa üzerine montaj edilir. Küçük kapasiteli ve mikro teknoloji işlemlerinde elverişli bir tezgahtır. Saatçi tornalarından biraz büyük yapıdadır. Örneğin, teksir makine parçaları, çeşitli elektronik cihaz parçaları, vida açma işlemleri için elverişlidir. Masa tornaları hassas olduklarından birçok tornalama işlemleri için elverişlidir. Çalışma prensipleri açısından diğer tezgahların aynısıdır.
3. Üniversal Torna Tezgahı :
Torna tezgahlarında yapılması gereken, çok amaçlı bütün işlemleri yapabilen geliştirilmiş bir torna tezgahıdır. Küçük masa tornalarından, ağır iş tornalarına kadar olmak üzere değişik ölçülerde yapılır.
Geliştirilmiş bazı tiplerinde arabanın boyuna ve enine hareketini otomatik olarak durdurma dayamaları vardır. Ayrıca ilave edilen aparatlarla çeşitli profildeki iş parçaları bu tezgahlarda işlenebilmektedir. Örneğin üzerine hidrolik bir kopya başlığı bağlanarak çok sayıdaki özdeş parçaları az zamanda tornalamaya elverişli hale getirilebilirler. Genel olarak, çeşitli işlemlerle talaş kaldırılması gereken hallerde ve değişik adımlı vidaların açılmasında yüksek verimle çalışırlar.
4. Hidrolik Kumandalı Torna Tezgahları :
Hidrolik düzenli torna tezgahlarının üzerinden, dişli çark düzenleri hemen hemen tamamen kaldırılmıştır. Hidroliğin sonsuz uygulama alanı ve kumanda kolaylığı bakımından, torna tezgahlarının bütün çalışma prensipleri hidrolik güç ile sağlanabilmektedir. Bu tezgahlarda hız ayarı dahi hidrolik güç ile sağlanabilmektedir.
Hidroliğin torna tezgahlarında avantajı, titreşimsiz çalıştıklarından çok hassas ve düzgün yüzeyler işlemek için oldukça elverişlidir. Hidroliğin az yer kaplaması ile tornaların yapısı küçülmüştür.
5. Elektronik Kumandalı Torna Tezgahları :
Elektronik kumandalı torna tezgahlarının çalışma prensipleri, hidrolik düzenle çalışırlar. Burada kumanda, elektronik olarak uzaktan kumanda edilir. Tezgahın bir elektronik beyni ve üzerinde numaratörleri vardır.
Bu tezgahlarda prensip olarak (x, y, z) eksenlerine göre uzaktan kumandalı olarak iş ayarlaması yapılır. İş parçasının teknik resmine göre nümerik tablodan tuşlara basılarak bir defa ayarlandıktan sonra çok sayıda özdeş parçalar seri olarak işlenir.
Günümüzde bilgisayar mühendisliği dalı geliştirilerek, nümerik kontrollü ve bilgi işlem makineleri çalıştırılması da kolaylaştırılmıştır.
6. Özel Torna Tezgahları :
Torna tezgahlarına bir çok işleri özel bir tertibat ve aygıtla yaptırıldığı zaman özel tornalar adını alırlar.
a. Rovelver Torna Tezgahı :
Çok sayıdaki özdeş parçaları işlemek için bir imalat tezgahıdır. Üzerindeki altıgen başlığın adından dolayı rovelver torna tezgahı denmiştir. Torna tezgahının tedil edilmiş bir şeklidir. Üzerine altıgen bir başlık, gezer punta gövdesini yerine konmuştur.
İş parçası aynaya bağlanır. Altıgen başlığın üzerine altı kalem birden bağlanarak, iş parçasının söküp takmaya lüzum kalmadan, değişik işlemler bir çırpıda gerçekleştirilir. Örneğin bir iş parçası üzerinde, iç ve dış tornalama, delik delme, raybalama, kılavuz çekme... vs. gibi işlemler varsa, bu işlemler için kalemler bir defa ayarlanarak çok sayıdaki özdeş parçalar seri olarak işlenir.
b. Otomat Torna Tezgahı :
Otomat tornalar, daha ziyade rovelver tornaların geliştirilmiş şeklidir diye düşünebiliriz. Bunlar pim, vida, somun, sap gibi standartlaştırılmış makine parçalarının seri olarak yapılması için kullanılır.
Otomat tornaların üretim fonksiyonu üzerinde herhangi bir işçi becerisi yoktur. İşlenecek malzeme tezgahın fener mili deliğinden geçirilir. Bunu takiben rovelver başlık üzerine bağlana kalemler vasıtası ile iş parçası bir defa ayarlanır ve bundan sonra otomatik aygıtlar işlem sırasına göre görevlerini yaparlar. İş parçası bittikten sonra keser atar ve yeni iş işlemek üzere malzemeyi otomatik olarak hazırlar. Tezgahı durdurmaya gerek kalmadan aynı iş parçası için işlemleri, malzeme bitinceye kadar tekrarlar.
c. Düşey Torna Tezgahı :
Bu tezgahlar ağır parçaların bağlanmasını kolaylaştırmak ve kesme baskısı ile zıt kuvvetleri iyi dağıtmak için geliştirilmiş tornalardır. Fener mili düşey konumda bağlanmıştır. İşlenecek parçanın büyüklüğüne göre, 10 m. Çapa kadar olan mengeneli aynası yuvarlak bir gövde üzerine yatay bir konumda bağlanmıştır. Bu konumda emniyetli ve salgısız olarak dönme yapar. Makine sehpaları, merdaneler, sert döküm kalıpları, tornalama, delme işlemleri bu tezgahın yatay, düşey ve eğik ayar edilebilen siperleri yardımı ile işlenebilir.
d. Hava Tornası :
Büyük makine parçalarının yapımında kullanmak için elverişli tezgahlardır. Bu tezgahların fener mili ile arabası birbirinden ayrı olan tezgahlardır. Bu tezgahta uzunca gövde ve gezer punta yoktur. Arabanın otomatik ilerletme hareketi özel bir motorla sağlanır.
Bu tezgahta, büyük gövdeli dişli çarkların tornalık kısımları, kayış kasnakları, volanları ve daha çok büyük gövdeli tornalık işlemleri işlemek mümkündür.
e. Kopya Tornası :
Endüstride belirli profilde çok sayıda iş parçasını özdeş olarak işleyebilmek için kopya tezgahları kullanılmaktadır.
Bu tezgahlara, önceden hazırlanan profile uygun mastarlar hazırlanır. Bu mastarlar üzerinde gezen takip ucu, farklı oranlarda profilin şeklini kesici kaleme hidrolik güç ile intikal ettirmektedir. Böylece iş parçasını çok kısa zamanda istene profilde elde etmek ve yapılan parçalarda özdeşliği sağlamak kolaylaşmaktadır.
Kopya tornalarında düzenli ve güçlü ilerlemeyi sağlamak ve sonsuz ayar imkanını elde etmek ancak hidrolik elemanlarla sağlanmaktadır. Çok karmaşık iş parçalarını inanılmaz bir hızla işlemek mümkündür.
f. Sırt Alma Tornası :
Bu tornalarda sırt alınması sureti ile freze çakılarında gerekli kesme açısı elde edilir. Sırt alınmış dişler usulüne göre bilenirse kesici ağızların biçimleri değişmez. Freze çakılarına eksantrik olarak boşluk açısı vermek için kullanılan modül ve profil freze çakılarının sırtı bu tornalarda boşaltılarak boşluk açısı verilir.
İyi düşünülmüş önemli bir tertibat yardımı ile kalem, kesme anında parçaya düzgün olarak ilerler ve geriye hareket eder.kesme esnasındaki ileri hareket, diş boşluğu sonunda nihayete erer. Bundan sonra yay kuvveti ile kalem ilk konumuna gelmek üzere geriye itilir.
g. Kam Tornası :
Kam milleri, motorların giriş ve çıkış sübaplarına kumanda ederler. İşte bu kam millerini işleyebilmek için kam tornalarından yararlanılır.
Kam torna tezgahında talaş, torna kalemleri ile kaldırılır. Çeşitli kam profilleri ve değişik işlemleri sonraya bırakılmadan kam tornalarında işlemek mümkündür. Üzerine çok sayıda kalem bağlanabilir. Siper ve kopya mastarının eğrileri tarafından kumanda edilir. Her torna kalemi otomatik olarak tornalama işine göre parçaya uzaklaşıp yaklaşmak suretiyle hareket eder. Birkaç ara yatak kullanılırsa kam millerinin eğilmesi önlenmiş olur. Bu tornalarda sadece kam milleri işlendiğinden fener milinin yapısı basit yapılmış ve hızları sabittir.
h. Üretim Tornası :
Çelik, pirinç, font, hafif madenden yapılmış parçaların seri halinde yapılması için kullanılan kullanışlı bir tezgahtır. Fener mili dönme sayısı dakikada 3000 dev/dk. dır.
Bu tezgahlar sıra ile veya aynı zamanda birbirine paralel, dik veya eğik siperli olarak yapılır. Böylece parçayı sökmeden bir bağlamada, çeşitli biçim ve ölçüde işlenecek yerleri olan parçalar ile, bilhassa karışık biçimli alüminyum parçaların yapımı mümkün olmaktadır
